به استناد قانون تجارت ایران شرکت تعاونی شرکتی است که حداقل %51 و یا تمام سرمایه شرکت به وسیله ی اعضا در شرکت قرار می گیرد و شرکت های دولتی وابسته به دولت و تحت پوشش دولت و غیره طبق قوانین مصوب موظف هستند که از طریق اعطای تسهیلات در تکمیل سرمایه این شرکت ها مشارکت نمایند، بدون اینکه در شرکت عضو باشند، که مبلغ این تسهیلات پس از فعالیت شرکت تعاونی به تدریج بازپرداخت می گردد.

در واقع اعضای شرکت در کنار یکدیگر، جمعیتی کوچک را پدید می‌آورند که به عنوان مثال در تهیه کالاهای مورد نیاز اعضا، با جمع‌آوری پول جزئی که هر عضو می‌پردازد کالای مورد احتیاج اعضا را از دست اول خریداری و به همان قیمت تمام شده یا سود خیلی جزئی به اعضا می‌فروشد و به این طریق واسطه‌های غیرضروری در کسب و تجارت و صاحبان این‌گونه مشاغل کاذب حذف می‌گردند.

در شرکت تعاونی ممکن است اعضا دارای سرمایه و سهم یکسان از سود نباشند اما هر عضو بدون توجه به درصد سهامش، یک رای دارد و نسبت سهام به رای وجود ندارد. در واقع تعاونی، متکی به اعضاء است نه به سرمایه و حداقل نیازمند حضور 7 نفر از اعضا می باشند.

 

شرکت های تعاونی به لحاظ نوع فعالیت به دو دسته تقسیم می‌شوند
الف –  شرکت تعاونی تولید: شرکتی است که به منظور اشتغال اعضاء در امور مربوط به کشاورزی، دامداری، دامپروری، پرورش و صید ماهی، شیلات، صنعت، معدن، عمران شهری و روستایی و عشایری و نظایر این ها فعالیت می‌نماید.

ب – شرکت تعاونی توزیع: شرکتی است که در امور مربوط به تهیه و توزیع کالا، مسکن، خدمات و سایر نیازمندی های اعضاء فعالیت می‌نماید.

شرکت های تعاونی به لحاظ عضویت به دو دسته تقسیم می‌شوند
الف – شرکت تعاونی عام: شرکتی است که عضویت در آن برای همه آزاد می‌باشد و موسسین یا شرکت باید برای تأمین قسمتی از سرمایه اولیه و یا افزایش سرمایه شرکت سهام آن را به عموم عرضه نمایند.

ب – شرکت تعاونی خاص: شرکتی است که عضویت در آن منحصراً برای گروهی خاص از قبیل: کارگران، کارمندان، کشاورزان، دانشجویان، ایثارگران، زنان، مشاغل خاص و نظایر این ها آزاد باشد، بدیهی است تعاونی موظف به پذیرش متقاضیان واجد شرایط بوده و از این نظر محدودیتی برای عضویت وجود ندارد.

شرایط ثبت و تشکیل شرکت تعاونی
1ـ تابعیت جمهوری اسلامی ایران

2ـ نداشتن ممنوعیت قانونی و حجر

3ـ خرید حداقل سهام در اساسنامه

4ـ نوشتن درخواست برای عضو شدن در تعاونی

5 ـ دادن تعهد برای اینکه مقررات تعاونی را رعایت کند.

6 ـ در شرکت های تعاونی مشابه عضو نباشد.

خروج عضو از شرکت تعاونی اختیاری بوده و نمی توان آن را منع كرد ولی در صورتی كه خروج نامبرده موجب ضرری برای تعاونی باشد ملزم به جبران آن خواهد بود. در صورت فوت عضو، ورثه او با وجود شرایط لازم عضو شرکت تعاونی محسوب می شوند و در صورت تعدد ورثه بایستی ما به التفاوت افزایش سهم ناشی از تعدد خود را بپردازند و در غیر این صورت با اعلام عدم تمایل عضویت آنان لغو می گردد و در صورت لغو عضویت به هر علت سهم و كلیه حقوق و مطالبات عضو به قیمت روز تقویم و به دیون تعاونی تبدیل می شود كه پس از كسر دیون وی به شرکت تعاونی به او یا ورثه اش پرداخت می شود.